Facsimile van een Novalis-gedicht in handschrift

Weinigen, en vooral zeer weinig Nederlanders en andere niet (oudere) Duitstaligen zullen dit fraaie handschrift van Novalis [1 kunnen lezen. Daarover dacht de uitgever — Insel-Verlag zu Leipzig — zo'n zeven decennia geleden net zo. Achterin het boek met 45 facsimile's met gedichten van Ernst Anschuß via Martin Luther en Johann Martin Usteri zijn slechts zes daarvan in druk opgenomen — in die dagen in Fraktur [2] een lettertype dat heden ten dage ook de meeste jonge Duitstaligen niet meer kunnen lezen [3]. Novalis' gedicht staat daarin ook afgedrukt.


Ich sehe Dich in tausend Bildern,
Maria, lieblich ausgedrückt,
Doch keins von allen kann Dich schildern,
Wie meine Seele Dich erblickt.

Ich weiß nur daß der Welt Getümmel
seitdem wir wie ein Traum verweht,
Und ein unnennbar süßer Himmel
Wie ewig im Gemüte steht.

__________
[1] Pseudoniem van Georg Friedrich Philipp Freiherr von Hardenberg (1772-1801).
[2] In de tweede (onderbouw)klas van het lyceum — na de Tweede Wereldoorlog kreeg men in de vorm van onderwijs niet meer, zoals vóór WO II, in de eerste klas reeds Duits — heeft de docent ons nog een hele pagina uit een mede door hem geredigeerd boek in Fraktur laten lezen, maar dat was het.
[3] Het is eventueel op particuliere scholen in het Duitse taalgebied nog gebruikelijk om aandacht aan deze — veelal ten onrechte als Gothisch gekwalificeerde — letters aandacht te besteden. Studenten Germanistik krijgen dat later wel voor de kiezen en na een paar dagen lezen ze het net zo snel en goed (of net zo langzaam slecht) als de Latijnse letters.
____________
Afbeeldingen
1. Facsimile van het gedicht van Novalis.
2. Frakturversie van hetzelfde gedicht.
3. De dichter der Duitse Romantiek Novalis.
__________
NB: Voor meer facsimile's van oorspronkelijke Duitse gedichten verwijs ik u naar een gelijksoortige bijdrage met het laatste van de Sonnette von Orpheus van Rainer Maria Rilke op mijn Duitse site Kulturtempel. Op mijn Belgische site Cultuurspectrum is ook heden nog een Goethe-gedicht uit hetzelfde boek te lezen.

James Elroy Flecker, een bijkans vergeten dichter

Gedegen opleiding
James Elroy Flecker — die bij zijn geboorte niet James maar Herman als eerste voornaam had meegekregen — werd op 5 november 1884 in Londen geboren. Zijn opleiding ontving hij eerst in Cheltenham, Uppingham en aan het befaamde Trinity College in Oxford waar hij onder invloed raakte van de Esthetische Beweging (*), die een laatste bloeiperiode beleefde. Na die tijd volgde hij nog een talenstudie te Cambridge. Nog relatief jong trad hij in consulaire dienst en werd hij gestationeerd in Constantinopel en Beiroet, hetgeen zeer tegemoet kwam aan zijn bijzondere voorliefde voor het (Midden-)Oosten. Een chronische tuberculose dwong hem, zich later in Zwitserland terug te trekken, waar hij op 3 januari 1915 te Davos overleed. Dat Flecker de hoop had met zijn werken de tijd te trotseren, blijkt wel uit zijn poëtische ontboezeming

TO A POET A THOUSAND YEARS HENCE

I who am dead a thousand years,
And wrote this sweet archaic song,
Send you my words for messengers
The way I shall not pass along.

I care not if you bridge the seas,
Or ride secure the cruel sky,
Or build consummate palaces
Of metal or of masonry.

But have you wine and music still,
And statues and a bright-eyed love,
And foolish thoughts of good and ill,
And prayers to them who sit above ?

How shall we conquer? Like a wind
That falls at eve our fancies blow,
And old Mæonides the blind
Said it three thousand years ago.

O friend unseen, unborn, unknown,
Student of our sweet English tongue,
Read out my words at night, alone :
I was a poet, I was young.

Since I can never see your face,
And never shake you by the hand,
I send my soul through time and space
To greet you. You will understand.

Muzikaliteit
Flecker heeft een relatief kleine oeuvre nagelaten: een half dozijn boeken, ontstaan tussen 1907 en het jaar van zijn verscheiden, maar als je alle los verschenen dichtbundels apart rekent — en het respect voor het fenomeen boek en de moeite die een oprechte dichter daarvoor heeft gedaan, vereist dat ook —, dan ligt het aantal toch redelijk wat hoger, overheerst muzikaliteit en koloriet, vooral die van wat hijzelf beschouwde als 'the Gorgeous East'. Die elementen zorgden er tevens voor dat zijn toneelstuk Hassan — dat in 1922 werd opgevoerd en waarvoor Frederick Delius (1862-1934) een jaar later de muziek completeerde (**) — als een waar meesterwerk werd onthaald, zowel door het publiek alsook door de kritiek, ondanks de nogal sadistische aspecten.

De toen heersende verwachting dat Fleckers gedichten en het genoemde Hassan een blijvende plaats binnen de poëtisch-dramatische canon van de Engelstalige lieratuur zouden innemen, heeft zich niet bewaarheid. Bij nadere, wat intensievere, beschouwing is gebleken dat het fraaie taalgebruik in Hassan weinig meer is dan een vernislaag.
Zijn andere drama, Don Juan, werd, evenals Hassan, posthuum uitgegeven, tien jaar na het overlijden van de auteur.

Bloemlezingen
Tijdens zijn diplomatieke dienst is Flecker er ook nog in geslaagd diverse bundels met lyrisch-romantische gedichten te schrijven: The Bridge of Fire (1907), Forty-Two Poems (1911). In 1910 publiceerde hij The Grecians, een dialoog over opvoeding, en een jaar voor zijn heengaan verscheen er nog een uitzonderlijk-individuele roman The King of Alsander. De lijst met werken die tegenwoordig circuleert, is overigens wel wat ruimer voozien van titels dan we in allerlei literatuurlexica voorgeschoteld krijgen.
Thans kent men Flecker vrijwel alleen nog door een paar van zijn gedichten en enkele passages uit het dramatische werk, die in anthologieën zijn opgenomen. In The Oxford Book of English Verse 1250-1950 staat een gedeelte uit bekendste bundel: The Golden Journey to Samarkand uit 1913. Een ander gedicht dat vaker is gebloemleesd, The Old Ships, is eveneens te vinden in een veelgelezen standaardwerk met Engelstalige verzen: The GOLDEN TREASURY of the best songs and lyrical poems in the English language — een selectie (voor het eerst verschenen in 1861) van Francis Turner Palgrave (1824-1897), en later steeds aangepast door anderen. Om begrijpelijke redenen komt Flecker in die eerste editie niet voor, maar bijna een eeuw later (1954) heeft C. Day Lewis naast The Old Ships ook nog Stillness opgenomen.

STILLNESS
When the words rustle no more,
And the last work's done,
When the bolt lies deep in the door,
And Fire, our Sun,
Falls on the dark laned meadows of the floor ;

When from the clock's last chime to the next chime
Silence beats his drum,
And Space with gaunt grey eyes and her brother Time
Wheeling and whispering come,
She with the mould of form and he with the loom of rhyme :

Then twittering out in the night my thought-birds flee,
I am emptied of all my dreams :
I only hear Earth turning, only see
Ether's long banking streams,
And only know I should drown if you laid not your hand on me.

Verzamelde gedichten
The Collected Poems of James Elroy Flecker zijn voor het eerst verschenen in 1916 — in de editie van John Squire, die ook de inleidende tekst voor zijn rekening heeft genomen — en zijn tal van keren herdrukt tot aan het eind van de jaren veertig. Twee jaar later, in 1918, kwam er een selectie uit en pas in 1971 werden er nog wat eerder niet-gepubliceerde gedichten uitgegeven. De echte grote verzameling — waarin vanaf de zeventiende editie (1941) nog weer twintig gedichten zijn opgenomen, die niet eerder waren gebundeld, maar die wel in tijdschriften waren gepubliceerd — is verdeeld in Juvenilia (8 gedichten) en zo'n 100 Later Poems. In die laatste categorie is het vooral de veelzijdigheid die opvalt. Flecker heeft zelf veel en uitbundig gelezen, waaronder de klassieken van het oude Griekenland en Rome, alsmede van India. Van sommige van die oudgediende dichters, zoals Catullus heeft hij stukken of delen daarvan vertaald, door weer andere, voor Flecker eigentijdse, buitenlandse dichters, zoals Charles Baudelaire (1821-1867) — Don Juan in Hell; Litany to Satan —, heeft hij zich laten inspireren, en ook een Ode aan Percy Bysshe Shelley (1792-1822) ontbreekt niet. Een optreden van de vermaarde danseres Anna Pavlova (1881-1931) in Londen is lyrisch bezongen, en dat geldt in gelijke mate voor plaatsen in, en delen van, zijn Engeland. Personages in de Bijbel en enkele Italiaanse Renaissance-schilders hebben voor Flecker eveneens aanleiding gegeven tot dichterlijke ontboezemingen. Kortom, veelkleurigheid alom.

Ruime keuze
De verzamelde gedichten worden op Internet door diverse boekhandels ter wereld, vooral in het Engelse taalgebied, aangeboden voor prijzen, die variëren van $ 5,62 tot $ 255,92. In de hoogste categorie gaat het dan om genummerde exemplaren uit een oplage van 500 stuks, en/of om in bijzonder leer gebonden uitgaven. Voor een in Engelse poëzie geïnteresseerde valt er een koopje te halen door te kiezen uit de laagst geprijsde exemplaren van de tientallen aangeboden boeken in diverse edities.
__________

(*) Esthetische Beweging: deze groepering kwam tot hoge bloei in de periode 1880, geïnspireerd door onder meer John Ruskin (1819-1900) en Walter Pater (1839-1894), en niet te vergeten de omstreeks 1850 (in Engeland) zeer invloedrijke groepering der Prerafaëlieten het streven naar een schoonheidsideaal in de vorm van sentimenteel archaïsme werd op een extravagante manier in scène gezet door affectatie van de spraak en eccentriciteit in uiterlijke verschijning. De beweging en haar adepten werden danig op de hak genomen in onder meer het satirische tijdschrift Punch, niet in de laatste plaats door Oscar Wilde (1854-1900).
(**) Zie daartoe mijn artikel over de Engelse componist Delius, dat is verschenen op zondag 16 juli 2006, op het toen, in ieder geval uiterlijk, zeer aantrekkelijke weblog All art is quite useless.

Horváths roman Ein Kind unserer Zeit als Franse speefilm — zaterdag rond middernacht op Arte-tv

Duitse roman als Franse rolprent
Op zaterdag 9 augustus presenteert Arte-televisie — tussen 23:35 uur 's avonds en 01:10 uur in de nacht op zondag — de Franse speelfilm Un fils de notre temps. Het is een oorlogsdrama uit 2002, van regisseur Fabrice Cazeneuve, die zelf, samen met Jean-Claude Grumberg — het draaiboek voor deze rolprent schreef naar de Duitstalige roman Ein Kind unserer Zeit, van Ödön von Horváth (1901-1938), welke in diens sterfjaar door Allert de Lange te Amsterdam was uitgegeven.
Het wordt een eenmalige uitzending door Arte, hetgeen inhoudt dat degenen die de naam Horváth kennen en weten welke kwaliteiten die schrijver in huis had, en zijn werk nu nog steeds heeft, krijgen hier dan ook het dringende advies de film te gaan zien. Alle gegevens met betrekking tot de film zijn te vinden op de pagina met de Programm-Info van Arte's website.

De Schlöndorff-verfilming van Gunter Grass' roman Die Blechtrommel komt zondagavond op ARD-tv

Barok-zinnebeeldig drama
Het is alweer bijna drie decennia geleden dat de Duitse regisseur Volker Schlöndorff — geboren in1939 en actief in de filmwereld vanaf 1966 — het eerste boek van Gunter Grass' Danziger Trilogie, getiteld Die Blechtrommel [1] heeft verfilmd en in die jaren is de film in tal van filmhuizen in Europa en daarbuiten vertoond en is er op diverse televisiezenders een voorstelling gerealiseerd.
Nu het zomervakantie is en de zenders ook meer en nog meer op hun uitgaven moeten bezuinigen, wordt er dikwijls teruggegrepen op programma's en amusementsuitzendingen uit de archieven, alsmede op rolprenten, die op enigerlei wijze succes hebben geboekt. Die Blechtrommel was als boek reeds een publiekstrekker, al waren er veel lezers die er eerst — langzaam maar zeker — aan hebben moeten wennen voordat ze er werkelijk waardering voor hebben kunnen opbrengen. Onder hen de Duitse literatuurpaus Marcel Reich-Ranicki, die ruim een decennium na zijn negatieve kritiek zijn opvattingen over het boek aan een kritisch onderzoek heeft onderworpen en tot een heel wat genuanceerdere bespreking is gekomen. Later zou hij zich met Ein weites Feld nogmaals enorm blameren door te bewijzen dat hij niets van de inhoud had begrepen.

Absurditeiten
Schlöndorffs beeldendrama dat exact 20 jaar na verschijnen van het boek van Grass in roulatie werd gebracht, heeft de grote lijnen vastgehouden en alle zeer duidelijke absurditeiten, alsmede de gecodeerde, mee overgenomen, hetgeen de beelden van het verhaal flink kracht bijzet, al kan elke lezer dat zelf als zij/hij de moeite neemt bij het lezen ook werkelijk te lezen — ik ben bijna geneigd te zeggen: in de, al dan niet bijbelse, zin van verzamelen.
De zinnebeelden die Grass in zijn romantekst voorstelt, komen in de rolprent uitstekend uit de verf. De kleine Oskar Mazerath, opstandig kind in een Duits gezin te Danzig — tevens de geboorteplaats van de schrijver Günter Grass heeft, 12 jaar oud, uit protest tegen het opkomende nationaal-socialisme, het besluit genomen niet meer te groeien. Schlöndorff wist de toen eveneens 12-jarige zoon uit de acteurs familie Bennent — David die zelf eveneens onder groeistoornissen te lijden had — voor de rol van Oskarchen te contracteren, en verder Mario Adorf als diens botterik-vader. Angela Winkler heeft haar rol als overspelige moeder van Oskar overigens ook uitstekend neergezet.
De film, die bij het ontstaan de duurste film uit de Duitse geschiedenis was, is overladen met internationale prijzen, waaronder een Hollywoodse Academy Award — zelden was het begrip Oscar zo toepasselijk.

Günter Grass
De in 1999 met de Nobelprijs voor Literatuur onderscheiden Duitse, veelzijdige kunstenaar Günter Grass — romancier, dichter, essayist en polemist; beeldend kunstenaar en politiek redenaar, kortom een in tal van opzichten nadrukkelijk geëngageerde burger van de Bondsrepubliek Duitsland, dat op tal van fronten door hem en zijn medestanders terecht werd bekritiseerd — werd in 1927 te Danzig geboren en was tijdelijk, in de laatste periode van de Tweede Wereldoorlog, opgenomen in de Waffen-SS, hetgeen hij zes decennia heeft verzwegen. Dat leverde stormen van verontwaardiging, al waren er ook historici die de relativiteit ervan onder de aandacht wensten te brengen.
Met al zijn literaire uitingen heeft Günter Grass zich lezersscharen en een gehoor weten te verschaffen die zich tot ver buiten de grenzen van de Duitse Bondsrepubliek bevinden. Hij heeft door zijn nadrukkelijke aanwezigheid — hem uitnodigen, zijn kritische stem te verheffen, is niet nodig; hij grijpt elke gelegenheid aan om misstanden aan de kaak te stellen en zijn maatschappelijke positie en de daaraan verbonden politieke consequenties steeds opnieuw te profileren.

Biografie
In de reeks dtv-portrait is in 2002 een geïllustreerde biografie over Günter Grass verschenen van de hand van Claudia Meyer-Iswandy, die zich in tal van hoedanigheden intensief met de persoon en het oeuvre van Grass heeft beziggehouden, onder meer als Mitherausgeberin van diens Werkausgaben van 1987 en 1997. Voorts vormden deze auteur en het werk van zijn hand haar promotiethema.
In negen hoofdstukken stippelt de schrijster het leven en de voornaamste persoonlijke en artistieke bezigheden van de mens en kunstenaar Günter Grass. De eerste drie daarvan betreffen het leven van de burger Grass, het vierde behandelt de Danziger Trilogie, waarna Grass' politieke engagement wordt belicht. Dat laaste heeft zoveel tijd en energie van hem gevergd dat de schrijfster het gerechtvaardigd vond het daarop volgende hoofdstuk als Rückkehr an den Schreibtisch heeft betiteld. Dan wordt de dreigende scheuring in het werk van Grass nader onderzocht: "Bin ich nun Zeichner oder Schreiber?" heet dat hoofdstuk. Het voorlaatste gaat in op de vraag met betrekking tot de verantwoordelijkheid die een zo 'openbaar lichaam' als Günter Grass heeft, en het afsluitende kapittel behelst Grass' ontdekking van de kleuren.
Het boek sluit af met de gebruikelijke extra's, die deze reeks altijd biedt: een Zeittafel, een biblografie, register en verantwoording van het gebruikte illustratiemateriaal.
__________
[1] Die Blechtrommel is voor het eerst in 1959 verschenen, het tweede deel, Katz und Maus in 1961, deel drie, Hundejahre, in 1963.
____________
Afbeeldingen
1. Regisseur Volker Schlöndorff.
2. Tekening voor de omslag van het boek, de bundeling van de trilogie en de dtv-pocketeditie.
3. Poster voor de film Die Blechtrommel van Volker Schlöndorff in 1979.
4. Voorplat van de dtv-biografie over Günter Grass.

Spielberg-speelfilm War of the Worlds uit 2005 naar de roman van H.G. Wells zondagavond via BBC

Invasie van Mars
Zondag 27 juli heeft BBC 1 de science fiction-film War of the Worlds op de rol staan, die werd geregisseerd door Steven Spielberg, en in 2005 in omloop werd gebracht. Deze recente rolprent is — evenals de beide andere versies: één uit 1953 en een andere eveneens uit 2005 — gebaseerd op de roman van de Engelse auteur Herbert George Wells (1866-1946) uit 1898. Het boek heeft nimmer over belangstelling te klagen gehad, maar pas toen Orson Welles op 30 oktober 1938 in de VS een gedramatiseerde versie van het H.G.Wells-verhaal als hoorspel heeft uitgezonden — dat zo realistisch overkwam dat miljoenen luisteraars meenden dat het een reportage was en New Jersey werkelijk door Marswezens was aangevallen —, is het boek uit de wereldliteratuur niet meer weg te denken.
Welles deed hetzelfde als zijn bijna-naamgenoot veertig jaar tevoren op papier had gedaan. Deze leefde in die tijd in het Engelse Woking, en in zijn boek beschrijft hij de invasie van die plaats door Marswezens, die het op de eigen planeet niet langer konden uithouden als gevolg van relatief snelle temperatuurdaling en deswege een heenkomen moesten zoeken in warmere oorden.
Tijdens de voorbereidingen voor The War of the Worlds heeft Wells zijn plannen op papier gezet en daarin staat dat hij Woking helemaal met de grond gelijk maakt en zijn buren op een vreselijke en uitzinnige wijze laat omkomen. waarna de invasie van de Martianen, via Richmond en Kingston, richting Londen wordt voortgezet. Daar is South Kensington het toneel van de verschrikkelijkste gruwelen.
Het verhaal drijft min of meer op de expliciete tegenstelling tussen het kleinburgerlijk handelen van de mens en de verbijsterende destructiviteit van de Marswezens. Deze hebben een rond lichaam met een diameter van goed 1.20 meter, waarin een enorm brein huist. Ze leven door de inname van vers bloed van andersoortige wezens: voornamelijk mensen. Voordat ze zelf slachtoffer kunnen worden van eventuele bacteriën, vernietigen zij het land.
In de film van Spielberg is de handeling van het boek — evenals in het hoorspel van Orson Welles en in de eerste filmversie van 1953 — verplaatst naar New Jersey. Naast de atijd aalgladde Tom Cruise als protagonist — die niet anders kan dan heldenrollen invullen — spelen Tim Robbins, Justin Chatwin en Dakota Fanning hoofdrollen.
Overigens werd, eveneens in 2005, nog een Amerikaanse verfilming van de roman in kwestie gerealiseerd door Timothy Hines, voor een onafhankelijke maatschappij. Daarin speelt de handeling zich — in tegenstelling tot de andere, geactualiseerde en naar de VS verplaatste, gebeurtenissen — zich gewoon af in het Engeland aan het begin van de twintigste eeuw.
Zie tevens de Wikipedia-bijdrage, voor meer interessante gegevens en illustraties bij het verhaal en de plaats van handeling in het oorspronkelijke boek.

Afbeeldingen
1. Nederlandse pocket-editie omstreeks 1960 van de roman van H.G. Wells, vertaald door B. Canter, verschenen in de Mimosa Reeks van Uitgeverij Leiter-Nypels te Maastricht.
2. De schrijver van het boek The War of the Worlds, H. G. Wells.
3. Illustratie op de voorzijde van de dvd-uitgave van de film uit 2005.

Den Drucker spreekt in Heynken de Luyere van de dichter Cornelis Crul tot den Ghoetwillighen Lesere

De dichter Cornelis Crul
Zo ongeveer moet, volgens de gebroeders Luiken [1] een drukkerij er in de zeventiende eeuw hebben uitgezien, en daarmee kan men zich enigszins een indruk verschaffen van het hoe, wie, wat en waar, een goede eeuw eerder toen de Nederlandse dichter Cornelis Crul — wiens exacte data niet bekend zijn, maar die ongeveer tussen 1500 en 1550 moet hebben geleefd en gewerkt.
Een bundel met gedichten van deze letterkundige is in 1950 in de Klassieke Galerij van De Nederlandse Boekhandel te Antwerpen verschenen, uitgegeven door Dr. C. Kruyskamp, die ook geruime tijd de verantwoordelijke redacteur is geweest voor Van Dale's Groot Woordenboek der Nederlandse Taal. Het boekje vond ik dezer dagen tussen de afgedankte druksels in één de kratten, buiten op straat, van een antiquariaat in onze binnenstad en dientengevolge kostte mij dat dan ook maar vijftig eurocent. Op websites van antiquariaten en via Antiqbook is er nog wel aan te komen, voor prijzen tussen zes en tien euro.

Rhetoricale teksten
De bundel is in het onderdeel Rhetoricale teksten van de Klassieke Galeri verschenen, onder redactie van bovengenoemde Kruyskamp en anderen. Het boekje bevat, na een 16 pagina's lange, zinvolle inleiding met relatief veel tekst en uitleg, drie dichtwerken van Cornelis Crul: Heynken de Luyere; Mont toe, Borse toe; en Cluchte van eenen Dronckaert.
We beperken ons hier tot het plaatsen van het inleidende gedicht bij Heynken de Luyere, aangezien dat een tekst is van "den drucker tot den goetwillighen lesere", en dat verklaart meteen waarom we deze bijdrage met een drukkerswerkplaats uit ongeveer die tijd openen.

DEN DRUCKER
TOT DEN GOETWILLIGHEN LESERE

Dat ic u hier schrijve is door Heynken de Luyere gheschiet,
Die cluchtich was, maer met geen valscheyt deurtoghen.
Ist dat ghy dit werck dan te rechte aensiet,
Ghy bevint dat hy niemant en heeft bedroghen
Oft hy en hevet uut Ulenspieghels borst gesoghen
Maer uut zijn nature, als ghy mecuht mercken.
Men kent den Meester allerbest aen zijn wercken.

Maer die hem ghekent hebben meughen weten
Of zijn natuere hier toe was ghehelt.
Hy was wat lichtachtich in allen zijn vermeten
En selden overladen met eenich ghelt.
Altijd was hij met sijns ghelijke verselt,
Met aerdighe constenaers, subtijl van ssinnen,
Die liever verteerden dan helpen winnen.

Eerst protesteer ick dat niet en wort vertelt
Noch tot yemants schande en ist ghedicht.
Al ist dat dit na der waerheyt wordt gheselt
Op dat des Lesers herte daer door worde verlicht,
Ende al ist datse totter waerheyt niet en sticht,
Nochtans tot waerschouwinghe machmense schrijven :
Ten is niet quaet quaet weten, maar quaet bedrijven. [2]

__________
[1] In hun tot in de huidige tijd veelvuldig herdrukte boek uit 1694: HET MENSELYK BEDRYF Vertoond,in.100.Verbeeldingen:van:Ambachten, Konsten, Hanteeringen en Bedrijven; met Versen . t'AMSTERDAM.Gedaan,door,Johannes,en,Caspaares.Luiken. 1694. — stellen de gebroeders onder meer enkele beroepen uit het grafische vak voor, zoals deze boeckdrucker.
[2] Regel 3: te rechte op de juiste wijze. — Regel 6: Na maer is waarschijnlijk ooc uitgevallen.
— Regel 9: ghehelt geneigd. — Regel 10: vermeten manier van doen. — Regel 15: protesteer betuig; de zin in de verzen 15-16 loopt niet. — Regel 19: se deze historie. waerheyt waarschijnlijk: corrupt.
____________
Afbeeldingen
1. De Boeckdrucker, zoals voorgesteld in de afbeelding van de gebroeders Luiken.
2. Voorplat van het boekje uit 1950 met gedichten van Cornelis Crul.
3. Titelpagina van het (nog altijd) standaardwerk van de gebroeders Luiken uit 1694.

Kafka's Prozawerk compleet in één dundrukeditie

Nieuwste uitgave
Heden, 3 juli, is het exact 125 jaar geleden dat Franz Kafka (1883-1924) te Praag werd geboren. Hoewel ik niet zo'n voorstander ben van het ronde getallen-fetisjisme dat leidt tot opeenhoping van herdenkingen op zulke data — waarom eigenlijk niet eens een memorabel artikel naar aanleiding van het 111de jaar en 111 dagen na iemands geboorte- en/of sterfdag? Of in diens 62ste levensjaar op een willekeurig op de kalender te prikken dag? — wijk ook ik daar in dit geval van af, omdat er dezer dagen een nieuwe editie met Franz Kafka's Sämtliche Werke, op bijna anderhalf duizend pagina's, bij uitgeverij Suhrkamp te Frankfurt am Main in één dundrukeditie is verschenen voor een verhoudingsgewijs betaalbare prijs.

Geen brieven, geen dagboeken
Niet daarin opgenomen zijn de verzamelingen Brieven, die separaat in bundels zijn verschenen, zoals de Briefe an Felice en de Briefe an Milena; ook de Tagebücher zijn in deze uitgave niet meegedrukt. En daarom hoop je, zonder daarover meer informatie te hebben, dat er over niet al te lange tijd een tweede deel zal verschijnen met al die letterenprestaties welke niet onmiddellijk behoren tot het Prozawerk. Opvallend is dat de stevige en heel ruim bemeten paperback met een licht getint dundrukpapier een bijzonder goed geconstrueerde rug heeft die soepel meebeweegt maar toch sterk blijft. Helaas stuit je tegenwoordig steeds vaker op paperbacks waarvan de rug na één keer alleen openslaan reeds tweedehands lijkt. Ook daarom zal de verantwoordelijke bij uitgeverij Suhrkamp gekozen hebben voor een uitstekend gelumbeckte versie. [1] Dat is degelijk boekbindersvakwerk!

De inhoud
Als eerste onderdeel van de ééndelige werk-uitgave zijn Kafka's drie romans opgenomen: Amerika (Der Verschollene); Der Prozeß; Das Schloß. Deze nemen de helft in van het totale aantal pagina's van deze dundrukeditie. Dan volgen 180 bladzijden met de door Kafka zelf aan de openbaarheid prijsgegeven boeken, met uitzondering van Der Heizer hetwelk een onderdeelvan Amerika vormt.
Meer dan driehonderd pagina's zijn ingeruimd voor de overige Erzählungen und fiktionale Fragmente. Precies honderd bladzijden waren nodig om in deze band de Journalistische, essayistische und autobiografische Schriften te kunnen 'meenemen'. Voor het laatste, vijfde onderdeel van Kafka's eigen teksten, Die Aphorismen [2], bleken een kleine zestig bladzijden voldoende. De laatste vijfenzestig bladzijden bevatten de Anhang, met een Nachwort door Peter Höfle: Kafka's private Weltgeschichte, tevens aangevuld met Hinweise zu Textgestaltung und Entstehung, met als allerlaatste onderdeel een Inhaltsverzeichnis.

Geïnspireerde componisten
Dat diverse van de verhalen van Franz Kafka dramaturgen en filmregisseurs heeft geïnspireerd tot soms zeer bevlogen kunstuitingen, is beslist beter bekend dan zijn invloed op componisten. Maar nu deze week de honderdvijfentwintigste geboortedag van dit existentieel zeer gecomprimeerd en gecompliceerde wezen — dat erin is geslaagd een inhoudelijk, alsook literair-wetenschappelijk beschouwd, uniek oeuvre te scheppen dat over de gehele wereld veel aandacht, belangstelling en bewondering heeft weten te wekken — stelt de radiozender WDR 3 in een aflevering van de programmaserie Bühne: Radio op zondag 6 juli, 's avonds tussen 20:05 uur en 21:30 uur vijf composities van evenzovele muziekmeesters voor die zijn geïnspireerd op delen uit het werk van Franz Kafka. [3]
Toen eenmaal een carcinoom in Kafka's keelholte was vastgesteld, en de daardoor ontstane situatie door de laryngologen als volkomen uitzichtloos werd beschouwd — en hij tijdens de laatste vier weken van zijn aardse bestaan alleen maar meer via gespreksbriefjes kon communiceren —, heeft zich zijn situatie snel verslechterd, en is deze hem op 3 juni 1924 dan ook noodlottig geworden. Acht dagen daarna is Franz Kafka op de Joodse Begraafplaats van Praag bijgezet.
Eind augustus van dat jaar is de bundel Ein Hungerkünstler voor het eerst verschenen. De laatste versie van de drukproeven daarvoor heeft Franz Kafka één dag voor zijn overlijden nog gecorrigeerd.
__________
[1] Lumbecken is genoemd naar de uitvinder van deze vorm van inbinden van een boek, waarbij geen garen wordt gebruikt, het papier aan de binnenzijde van de rug wordt afgesneden, daarna geruwd en tenslotte voorzien van een sterke lijmsoort.

[2] Zie ons artikel Wijze woorden van de uitzonderlijke schrijver Franz Kafka, dat we op maandag 30 juni hebben opgenomen op onze nieuwste zustersite Tempel der Wijze Woorden.

[3] Zie de bijdrage, dezer dagen op de zustersite Tempel der Toonkunst.

Zie ook onze bespreking op deze zelfde letterensite m.b.t. enkele biografische boeken over Franz Kafka.
_________

Franz Kafka: Sämtliche Werke. Mit einem Nachwort von Peter Höfle; 1472 pagina's, grote paperback; Suhrkamp Verlag, Franklfurt am Main, 2008. ISBN 978-3-518-42001-0. Prijs in de BRD (en in Nederland bij boekhandel Die Weisse Rose te Amsterdam) € 25,—.
____________
Afbeeldingen
1. De schrijver Franz Kafka in zijn middenperiode.
2. Voorplat van de grote, omvangrijke paperback met de Sämtliche Werke van Franz Kafka.
3. Franz Kafka, hier met de moderne versie van de klassieke 'vadermoordenaar', eind 1910.
4. Grafsteen van de familie Kafka op de Joodse Begraafplaats van Praag.